میراثی که به ایران تعلق دارد

میراثی که به ایران تعلق دارد

فرشته فرخی
درمانگر ۱۳، سال چهارم، بهار ۱۳۸۶

نمای ۱
میراث فرهنگی شامل میراث مادی از جمله ابزار و ادوات، بناهای تاریخی، صنایع دستی و ….. و میراث معنوی از قبیل قصه ها، حکایت‌ها، آداب و رسوم زندگی، موسقی، کوچ عشایر، زبان و گویش و …. است. سازمان بین‌المللی یونسکو در سال۱۹۹۸ در مجمع عمومی خود برای حفاظت از آثار شفاهی و معنوی بیانیه‌ای را به عنوان«بیانیه حفاظت از شاهکارهای شفاهی و معنوی» تهیه کرد.
رویکرد یونسکو به ثبت آثار معنوی و شفاهی طبعاً توجه مسئولان کشور را به ثبت آثار معنوی کشورمان جلب کرد، به طوری که ایران نیز نوروز و تعزیه را به عنوان دو میراث معنوی جهت ثبت به یونسکو معرفی کرده است.

نمای ۲
مفهوم و احساس تعلق از قدیمی‌ترین واژگان در عرصه علوم اجتماعی، است. این که انسان همواره به دنبال شناخت خود، قبیله، قوم، ملیت و هویت خویش است امری بدیهی است. مفهوم هویت، پاسخی به چیستی و کیستی انسان است. پاسخ به این سوال‌ها یک فرد را از همنوع خود، و ارزش‌های او را از سایر ارزش‌ها متمایز کرده، تعلق او را به فرهنگ، ملیت، قوم و گروه خاصی نشان می‌دهد. این احساس تعلق به قوم و فرهنگ خاصی هویت جمعی انسان را تعریف کرده و نشان می‌دهد که او کیست، از چه قوم و نژادی است ، خاستگاهش کجاست، به چه جامعه‌ای تعلق دارد، حامل چه ارزش‌هائی است، دارای چه فرهنگ و تمدنی است، چه نقشی در توسعه تمدن جهانی داشته و امروز در کجای تمدن و فرهنگ بشری ایستاده است.

نمای ۳
ابن‌سینا دانشمند ایرانی در صفر سال ۳۷۰ از پدری اهل بلخ و مادری از بخارا، در بخارا متولد شد. بخارائی که ابن سینا در آن متولد شد در آن زمان، پایتخت سامانیان و از شهرهای بزرگ ایران زمین بود. بعدها بخارا را از ایران جدا شد. همچنین سیاست‌های شوروی در ۱۹۳۴ منجر به جدا شدن بخارا از تاجیکستان و پیوستن آن به ازبکستان شد. امروزه ۸۵ در صد مردم بخارا به زبان فارسی و به گویش ویژه آسیای مرکزی که به فارسی تاجیکی معروف است، سخن می‌گویند.
داستان نبوغ ابن‌سینا و آشنائی زود هنگام وی با علوم روزگارش را کمتر کسی در ایران وکمتر دانشمندی در جهان است، که نداند و نشنیده باشد. استعداد سرشار ابن‌سینا، پدرش را بر آن داشت تا به توصیه استادش ابوعبداله ابراهیم بن حسن ناتلی، ابن‌سینا را جز به تعلیم دانش به کار دیگری نگمارد و چنین شد که وی دلیل حافظه قوی و نبوغش در ابتدای جوانی در علوم مختلف زمان از جمله طب و فلسفه مهارت یافت. ابن‌سینا در طول زندگی پر بار و برکتش بیش از صدها جلد کتاب و رساله نوشته است. کتاب قانون در طب و کتاب الشفاء (یا دایره‌المعارف بزرگ فلسفی) که از مهم‌ترین تالیفات ابن‌سینا است اوج تفکر قرون وسطی و از تحقیقات معتبر جهان است .
قانون از قرن دوازدهم میلادی همراه با آغاز نهضت ترجمه، از زبان عربی به لاتین و تا امروز به زبان های فرانسوی، آلمانی، ایتالیائی و فارسی ترجمه شده و عنوان متن درسی در دانشگاه‌های اروپایی تا سال ۱۶۵۰ میلادی به جای آثار جالینوس تدریس می‌شده است.
ویلیام هاروی می‌گوید اگر می‌خواهید به سر چشمه‌های دانش برسید آثار ارسطو، سیسرو و ابن سینا را بخوانید. اسلر نیز در مورد اهمیت کتاب قانون می‌گوید “قانون طولانی‌ترین از هر کتاب مرجع پزشکی در جهان بوده است.”
از طرفی جنبه‌های فلسفی ابن‌سینا و تاثیرش به عنوان یک فیلسوف در غرب، کمتر از نقش پزشکی وی نبوده است. با وجود این که ابن‌سینا فیلسوفی ایرانی است که در مشرق و عالم اسلام حضورداشته، اما به مراتب تاثیر بیشتری بر مغرب داشته است، به طوری که ژرژ بیکن هنوز هم، پس از ارسطو، ابن‌سینا را رهبر و سالار فلسفه می‌داند.
دکتر سید حسین نصر فیلسوف معاصر ایرانی معتقد است ابن‌سینا تاثیر بسیار زیادی بر مکاتب فلسفی غرب گذاشته و از وی به عنوان با نفوذترین فیلسوف اسلامی در غرب یاد می‌کند که بر تمامی شخصیت‌های بعد از ابن‌رشد تاثیر داشته است. دکتر نصر در کتاب سنت عقلانی اسلامی در ایران می‌نویسد: «تاثیر مستقیم ابن‌سینا در مکتب اگوستینی که با گاندیسالوو، شروع شده و در جریان تفکری اتین ژیلسون آن را مکتب آگوستینی ابن‌سینایی» نامیده است؛ دیده می‌شود. ابن‌سینا همچنین بر ویلیام آورانژ، الکساندر هالز، آلبرت کبیر، توماس آکویناس و به ویژه راجر بیکن و دنس آسکوتوس تاثیر داشته است و دیده میشود که اسکوتوس مطالعه خود را درباره متافیزیک از موضعی که به متافیزیک ابن‌سینا نزدیک است شروع می‌کند.

نمای ۴
امروزه پس از گذشت چند قرن هنوز هم آرا و عقاید مختلف ابن‌سینا در باب فلسفه و پزشکی مورد توجه و محل رجوع اندیشمندان و دانشمندان است. با جستجوی نام ابن سینا یاAvicenna هزاران مدخل معتبر و آ کادمیک پیش رویتان باز می‌شود و در مورد ابن‌سینا، زندگینامه، محل تولد، وفات، آثار و افکارش و … مقاله و رساله ارایه می‌کند. این که بعضا دانشمندان کشورهای اروپایی علیرغم آن اندک، که در وصف تاثیرگذاری ابن سینا بر اروپاییان در نمای ۳ گفته شد، در مواجهه و بحث با محققان، پژوهشگران و دانشجویان ایرانی، ابوعلی سینا را از جمله دانشمندان عربی ذکر می‌کنند جای تاسف و تامل دارد.
بدون شک این دانشمندان با اندک جستجو می‌توانند به هزاران منبع در مورد این دانشمند ایرانی دست یابند. از جمله دانشنامه بریتانیکا در مدخل ابن‌سینا، ابن‌سینا را پزشک ایرانی که در بخارا (ایران) به دنیا آمده و در همدان وفات یافته ذکر کرده است. و دانشنامه Catholjcنه تنها او را دانشمند ایرانی خوانده بلکه تاکید کرده است که ابن‌سینا دانشمند عرب نیست. اگر چه قرار دادن واژه Islamicقبل از نام دانشمند ایرانی در اکثر (و بهتر است بگوییم در همه) منابع، یا Arbic Ibn sina در دانشنامه بریتانیکا، قطعا ذهن پژوهنده را به گمراهی و اشتباه می‌کشاند ولی علیرغم ذکر این واژه‌ها، در تمام منابع صراحتا از ابن‌سینا به عنوان دانشمند ایرانی یاد شده است. این که غریبان به چه انگیزه و هدفی ابنسینا یا سایر دانشمندان ایرانی را از جمله دانشمندان عرب ذکر میکنند و به لطایف، ذهن محققان و پژوهشگران را به بیراهه می‌کشانند از اهمیت چندانی برخوردار نیست.
اما این که ما به عنوان یک ایرانی در مواجهه با این رفتار چه می‌کنیم اهمیت بسیاری دارد. بی‌گمان دانشمندان از هر کشور و هر فرهنگ و با هر مذهبی متعلق به همه بشریت‌اند. اما این که یک دانشمند در کدام سرزمین به دنیا آمده، در چه فرهنگ و تمدنی رشد و نمو کرده و دارای چه ارزش‌هایی است مهم و بیانگر غنا و قدرت آن فرهنگ و تمدن است. دانشمندان، اندیشمندان و عالمان هر کشور جزو مفاخر و به نوعی میراث فرهنگی یک کشور محسوب می‌شوند.
اگر امروز، جهان ابن‌سینا و رازی و …. را از جمله دانشمندان عرب می‌شناسد از کوتاهی تک تک آحاد ایران و دولتمردان ایران است. چگونه است که آثار و ابنیه تاریخی به عنوان نماد و سمبل ایران و ایرانی این همه مورد توجه است و حفاظت و صیانت از آن در دستور کار سازمان‌های مربوطه، اما گذشته پر افتخار علمی ما که به واسطه دانشمندان بزرگی چون ابن‌سینا و … رقم خورده است، در حاشیه قرار می‌گیرد. اگر امروز جهان علمی ابن‌سینا را به عمد یا سهو عرب می‌شناسد به خاطر این است که اطلاع‌رسانی درستی در این رابطه صورت نگرفته و این بخش از فرهنگ ما به درستی به جهانیان معرفی نشده است. این که بنا به شرایط و اوضاع سیاسی و اجتماعی دوره‌ای زبان علمی رایج در کشور عربی، بوده است و دانشمندان به زبان عربی کتابت می‌کردند، بهانه‌ای است که به دست غربیان می‌دهیم تا ابن‌سینا را دانشمند عرب بدانند.
حداقل کاری که دولتمردان، سفارت‌خانه‌های ایران در سایر کشورها، سازمان ایران‌گردی و جهان‌گردی، سایر سازمان‌های مربوطه و به خصوص سازمان میراث فرهنگی به عنوان اصلی‌ترین مرجع و مسئول حفاظت از میراث فرهنگی ما می‌تواند انجام دهد تهیه بروشورهایی جهت معرفی دانشمندان و اندیشمندان ایرانی است. این بروشورها به روشنی می‌تواند دانشمندان ایرانی و نقش آنان را در پیشرفت علوم و سهم تمدن بزرگ ایران را در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری، به بشریت بشناساند، تا زمانی که مسافران خارجی ایران را ترک می‌کنند علاوه بر جاجیم و گلیم و گبه، توشه‌ای فرهنگی نیز در انبان داشته باشند.
از سوی دیگر تک تک ایرانیانی که به هر دلیلی به سایر کشورها سفر می‌کنند به ویژه استادان، پژوهشگران و دانشجویانی که برای شرکت در سمینارهای علمی به خارج از ایران سفر می‌کنند به مثابه سفیری از ایران و معرف فرهنگ، تاریخ و تمدن ایران هستند. لازم است هر یک از ما از گذشته پر افتخار خود به روشنی آگاهی داشته باشیم تا در موقع لزوم بتوانیم به روشنی و وضوح از فرهنگ و تمدن و پیشینه علمی و تاریخی‌مان و نقشی که در اعتلای فرهنگ بشری داشتیم، سخن بگوییم.
امروزه کمتر کسی است که به گذشته، فرهنگ و تمدن خود توجه نداشته باشد. اهمیت و لزوم حفظ میراث معنوی و مصون داشتن آن از فراموشی و گزند به حدی است که سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) را بر آن داشته تا در راستای اجرای یکی از وظایفش که همانا «حفظ، افزایش و انتقال دانش به طرق مختلف و از جمله تضمین حفاظت و حمایت از میراث بشری» است، مجموعه‌ای از کمیسیون‌های مختلف میراث فرهنگی تشکیل دهد و راهکارهای جدیدی برای حفاظت و ثبت میراث فرهنگی و معنوی کشورهای عضو بیابد.
دانشمندان هر کشور صرف‌نظر از جهان‌شمول بود نشان جزو میراث فرهنگی و میراث معنوی هر کشور محسوب می‌شوند. بر یک یک ماست که آن‌ها را به درستی بشناسیم، نقش و تاثیر آن‌ها را بر فرهنگ و تمدن جهانی بدانیم و در معرفی و شناساندن آنان به جهانیان تلاش کنیم.

درمانگر را آنلاین مشترک شوید

تمامي حقوق اين وبسايت شامل مطالب، محتوي و تصاوير براي نشریه درمانگر محفوظ است و هرگونه استفاده از محتواي نوشتاري و چندرسانه اي اين وب سايت و يا بازنشر آن ها در رسانه هاي آنلاين و يا نشريات، تنها با ذكر منبع و درج لينك مجاز مي باشد.
طراحي و پشتيباني : تيم طراحان سورن
نسخه 2.01 - اردیبهشت 1393
همه حقوق محفوظ
نشریه تخصصی طب ایرانی و مکمل زیر نظر استاد محمد عبادیانی
  • مدیرمسئول و سردبیر : فرشته فرخی
  • تلفکس : 88935988
  • صندوق پستی : 338-17665
  • ایمیل آدرس : info@darmangaronline.com
  • ایمیل استاد عبادیانی : hakim@darmangaronline.com