تهدیدهای تحریم فرصت‌های طب سنتی

بدون تصویر

فرشته فرخی

۱

چندی پیش رئیس دانشگاه علوم پزشکی همدان در مراسم دیدار اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی با نماینده ولی‌فقیه  گفت “یکی از راهکارهای جبران تحریم‌ها روی آوردن به طبی سنتی است”. وی همچنین با بیان این‌که “قبل از تحریم‌ها در کشور تصور بر این بود که بیش از ۹۷ درصد داروهای مورد نیاز در داخل تولید می‌شود اما تحریم‌ها نشان داد که در بخشی از داروها فقط مواد را وارد می‌کنیم” بر لزوم گسترش طب سنتی تاکید کرد.

۲

اگر چه با رویکرد وزارت بهداشت، طی سال‌های گذشته، جایگاه طب سنتی و گیاهان دارویی، دچار تحولات علمی و تخصصی شده و از تشکیل دبیرخانه طب سنتی تا تشکیل معاونت طب سنتی فاصله زمانی زیادی طول نکشیده؛ همچنین تاسیس دانشکده‌ها و پژوهشکده‌های طب سنتی، تشکیل ستاد کشوری گیاهان دارویی و طب ایرانی در نهاد ریاست جمهوری، راه‌اندازی سلامتکده‌های طب سنتی زیر نظر دانشگاه‌های علوم پزشکی و … بیانگر تحول جایگاه طب سنتی و درک اهمیت نقشی که طب سنتی در نظام بهداشت و درمان می‌تواند داشته باشد،‌ از سوی مسئولان است؛ اما همچنان که دکتر محمود خدادوست معاون طب سنتی وزارت بهداشت و درمان در گفت و گو با جام جم بر آن تاکید کرده تا وقتی پزشک داروی گیاهی را تجویز نکند، داروهای گیاهی نمی‌تواند در فرآیند درمان، نقش پررنگی داشته باشد.

اما عدم اقبال پزشکان به تجویز گیاهان دارویی – که به گفته برخی کارشناسان به دلیل عدم آشنایی با داروهای گیاهی اقدام به تجویز نمی‌کنند – از یک سو، نبود پتانسیل‌های لازم برای ورود داروهای گیاهی به چرخه دارویی کشور و تجویز آن توسط پزشکان، چالش دیگری است که وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی با آن روبروست.

بازار گیاهان دارویی و بحث اقبال مردم به استفاده از داروهای گیاهی و گیاهان دارویی بسیار پیچیده است. سازمان‌ها، اصناف و وزارتخانه‌هایی چند، از جمله وزارت صنعت معدن و تجارت، وزارت جهاد کشاورزی، اتحادیه عطارها و سقط فروشان و … و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی که با وارد کردن طب سنتی ایران به نظام پزشکی و آموزش رسمی پزشکی مدعی اصلی این مقوله است، درگیر این مسئله هستند. از سوی دیگر، اقبال مردم به استفاده از گیاهان دارویی و رشد بی‌رویه عطاری‌ها و تاکید وزارت بهداشت بر عدم مراجعه مردم به عطار‌ها، بیانگر آن است که تقاضای بالقوه‌ای از سوی مردم در این رابطه وجود دارد که ظاهرا امکانات بالفعل نظام بهداشت و درمان قادر به پاسخگویی به این تقاضا نیست.

استفاده از گیاهان دارویی و طب‌های سنتی در سراسر جهان از سی سال پیش و به دستور سازمان بهداشت جهانی مورد توجه دولتمردان قرار گرفته است. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۸۰ درصد از مردم جهان برای درمان انواع بیماری‌ها از ۲۰۰ گونه گیاه دارویی متداول در جهان استفاده می‌کنند. آمار نشان می‌دهد در حال حاضر بیش از ۷۰ درصد از داروهای مصرفی آلمان را داروهای گیاهی تشکیل می‌دهد در حالی که میزان استفاده از داروهای گیاهی در ایران به گفته کارشناسان ۳ تا ۵ درصد است. اخیرا معاون طب سنتی وزارت بهداشت از دسته‌بندی ۳۰ تا ۴۰ قلم داروی گیاهی که برای درمان بیماری‌های شایع  استفاده می‌شود و وارد کردن آن به چرخه دارویی کشور سخن گفته است.

۳

این که بیشتر داروها به ویژه داروهای بیماری‌های خاص از کشورهای اروپایی و امریکایی وارد می‌شود، یک واقعیت غیرقابل انکار است. متاسفانه شاهد بودیم و هستیم در زمان شدت تحریم‌ها، مردم کشورمان به ویژه بیماران خاص به خاطر نبود دارو خسارات جبران‌ناپذیری متحمل شدند و نیز شاهد بودیم که نه منشورهای بین‌المللی حقوق بشر (مبنی بر این که هر انسان، شایسته داشتن یک زندگی با استانداردهای قابل قبول به منظور تامین سلامت و رفاه خویش و خانواده‌اش نظیر دسترسی آسان به غذا و امکانات پزشکی است) و نه اعتراض‌ها و نامه‌های شکایت‌آمیز مسئولان بهداشت و درمان کشورمان به بانکی مون برای یادآوری منشور حقوق بشر و احقاق حقوق مسلم مردم ایران، نتوانست جلوی تحریم‌ها را بگیرد. تبعات ضد انسانی تحریم‌ دارویی ایران از سوی کشورهای مدعی حقوق بشر اگرچه بسیار شرم‌آور و غیرانسانی است اما عدم توانایی نظام سلامت کشور در کنترل این وضعیت به طوری که مردم به ویژه اقشار آسیب‌پذیر (زنان، کودکان و بیماران خاص) آسیب کمتری ببینند، تامل برانگیز است.

پر واضح است که آثار تحریم‌ها فقط در حوزه نظام سلامت گریبان‌گیر مردم نشد. بلکه سایر حوزه‌ها نیز از جمله بخش صنعت، معدن و تجارت با تحریم‌های عدیده‌ای روبرو بود. اما به کارگیری تمام ظرفیت‌های داخلی در این حوزه، این امکان را فراهم کرد که بتوانند در جهت تولید ملی اقدامات لازم را انجام دهند و علی‌رغم تحریم‌های شدید اقتصادی، مالی، تجاری، بی‌ثباتی در نرخ ارز، تحریم ناوگان‌ حمل و نقل کشور و …، استقامت قابل قبولی از خود نشان دهند به طوری که به گفته رییس موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی “هر چند عملکرد بخش صنعت و معدن با شرایط مطلوب آن فاصله دارد اما در سال ۹۱ توانسته با توجه به تمام محدودیت‌های درونی و بیرونی، تولید را صیانت کرده و دندان طمع تحریم‌کنندگان مبنی بر فلج کردن اقتصاد ایران در بخش صنعت و معدن را از ذهنشان بکند”. (پایگاه اطلاع‌رسانی دولت)

۴

ای بسا اگر سیاستگذاران و مسئولان نظام سلامت کشور در این سی و اندی سال، اقدامات لازم برای جامه عمل پوشاندن به آرمان‌های رهبر فقید انقلاب را سر لوحه کارشان قرار می‌دادند،  و از ظرفیت‌های بالقوه مکتب طب ایرانی – که امکانات زیادی برای درمان بسیاری از بیماری‌ها به ویژه بیماری‌های مزمن که در طب نوین برای آنها درمانی وجود ندارد – استفاده می‌کردند، ضمن آن‌که فشارهای مختلف روانی، اجتماعی و اقتصادی ناشی از مصرف مادام‌العمری بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن کاهش می‌یافت، بی‌شک امروز کمتر از تحریم دارویی کشورهای غربی آسیب می‌دیدیم. شاید یادآوری دوباره فرمایشات رهبر فقیدمان – که با دوراندیشی و ای بسا از روی بصیرت از چنین روزهایی آگاهی داشتند – در این باره راهگشا باشد: «امروز در تمام کشور ایران که به قول شما دانشگاهی مانند جندی‌شاپور داشته، یک نفر که قانون بوعلی را بفهمد معلوم نیست باشد و این ضربتی است که این کشور از دست اجانب به وسیله زمامداران بی‌خرد ما خورد».

تمامي حقوق اين وبسايت شامل مطالب، محتوي و تصاوير براي نشریه درمانگر محفوظ است و هرگونه استفاده از محتواي نوشتاري و چندرسانه اي اين وب سايت و يا بازنشر آن ها در رسانه هاي آنلاين و يا نشريات، تنها با ذكر منبع و درج لينك مجاز مي باشد.
طراحي و پشتيباني : تيم طراحان سورن
نسخه 2.01 - اردیبهشت 1393
همه حقوق محفوظ
نشریه تخصصی طب ایرانی و مکمل زیر نظر استاد محمد عبادیانی
  • مدیرمسئول و سردبیر : فرشته فرخی
  • تلفکس : 88935988
  • صندوق پستی : 338-17665
  • ایمیل آدرس : info@darmangaronline.com
  • ایمیل استاد عبادیانی : hakim@darmangaronline.com